فهم سنت نبوی نیازمند نظریه عقلانی و فلسفی است

به گزارش خبرنگار مهر، در دومین روز از همایش علمی حکمت و بازاندیشی سنت نبوی که امروز در تالار فردوسی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران برگزار شد، دکتر مجتهد شبستری درباره «هرمنوتیک جدید و فهم سنت نبوی» سخن گفت.

دکتر شبستری با اشاره به رویکردهای رایج به سنت نبوی٬ رویکرد خود را انتقادی به معنای بررسی کردن همه جانبه این سنت نه به معنای مخالفت با آن عنوان کرد .

وی سپس به عنوان مقدمه ای برای شروع بحث به توضیح چهار مفهوم پرداخت و گفت: اولا هرمنوتیک با فهم سر و کار دارد نه با دانستن و میان این دو باید تمایز گذاشت٬ چرا که فهم جایی مطرح می شود که در یک پدیدار یا موجود یا داده معنا هست و فهم برای آشکار کردن آن می کوشد. مسئله دوم تفسیر است که به معنای آغاز کردن راهی برای آشکار کردن آن معناست. مسئله سوم بیان معنای تفسیر شده در هندسه ویژه ای که محصول تفسیر است و مسئله چهارم خود هرمنوتیک به معنای نحوه و شیوه فهم است.

دکتر شبستری در ادامه با اشاره به رویکردهای جدید در هرمنوتیک و نظریه تأویل از قرن هفدهم به بعد٬ به تمایز این مباحث با نظریه های سنتی اشاره کرد و گفت: رویکرد سنتی دگماتیک و دستوری بود و برای فهم ضوابطی تعیین می شد که عمدتا ناشی از اتوریته ها و مرجعیتها بود. اما از قرن هفدهم با شلایرماخر نظریه های جدیدی مطرح شد که مهمترین آنها عبارت از نظریه شلایرماخر٬ دیلتای٬ گادامر٬ ریکور و هیرش است.

وی با اشاره به نقد مبنای اصولیین از سنت نظریه اصولیین را مبتنی بر نظریه ای دانست که معتقد است باید از ظواهر کلام هر متکلمی باید به معنا و مقصود او پی ببریم.
وی با طرح پرسش از این که آیا می شود از این مبنا عبور کرد به برخی از وجوه نظریه های جدید چون نظریه بازسازی روانی شلایرماخر و نظریه تجربه های تاریخی و زیسته دیلتای و نظریه گفتگویی گادامر اشاره کرد.

دکتر مجتهد شبستری گفت: چرا مسلمانان نمی توانند سنت پیامبر اکرم(ص) را با این روش های نوین عقلانی مطالعه کنند؟ 

وی به پاسخ فقها و اصولیین به این پرسش اشاره کرد و گفت: ایشان می گویند ما نمی توانیم چون خود انبیا و معصومین با قول و فعل و تقریرشان همین نظریه فهم یعنی درک معنا از گفته های ظاهری را توصیه و سفارش کرده اند.

وی سپس به نقد این برداشت پرداخت و گفت: نقدی که به این احتجاج وارد است آن است که خود آن اقوال و اعمال و تقریرهایی که شما می گوئید در تأیید آن نظریه است نیاز به فهم دارد و می تواند در نظریه های مختلف به اشکال متفاوت بحث شود. لذا ما موظف به فهم پیامبر(ص) و معصومین(ع) هستیم و نباید خود را در چارچوب یک نظریه گرفتار کنیم.